Buradasınız: Ana sayfa - Yayınlar-Bültenler - İş Kazaları Hakkında
 
 

İş Kazaları Hakkında

İŞ KAZALARI

İş kazası kaderimiz sorusu geliyor aklımıza ilk olarak Türkiye’de 100 çalışan 17’si iş kazası sonucu hayatını kaybediyor. Son on yılın içinde iş kazası ile işçilerin sayısı nerede ise on binin üzerinde. Ve Türkiye iş kazalarında Avrupa da birinci dünyada ise üçüncü sırada yer almaktadır.

İş kazası nedir;

Sosyal sigortalar kanuna göre iş kazaları;

  • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada
  • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle
  • Sigortalının, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
  • Emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda
  • Sigortalının, işverence sağladığı bir taşıtla yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirdiği sıralarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen ve sonradan bedence ve ruhça arızaya uğratan olaylardır.

Bu olaylar sırasında başımıza gelen bütün olaylar iş kazası olarak değerlendirilmektedir. Bir de iş kazaların istatistiklerine bakalım (2010 sgk istatikleri );

  • İş kazası sonucu ölüm %24 arttı
  • En fazla kaza, kömür madenciliği, en fazla ölümlü iş kazası inşaat sektöründe
  • En fazla kaza ve ölün İstanbul da meydana geldi
  • Bayburt, Kırıkkale ve Kilis te ölümlü iş kazası olmadı
  • İş kazaların  %58 ‘i 50 kişi çalışan iş yerinde meydana geldi
  • En fazla iş kazası iş başı yapılan ilk saatinde meydana gelmesine ilişkin istatiksel gelenek bozuldu
  • İş kazaları en çok 15:00-16:00 saatleri arasında medyana geliyor.

İstatistiklerden faydalanarak şunu görüyoruz %58’in 50’nin altında işçi çalışan işletmelerde kaza oranın daha yüksek olduğunu bu durum aslında iş güvenliği uzmanın bulunma şartı olan 50 sayısının kaldırılması gerektiğini vurguluyor.

İş kazası herkesin başına gelebilir, önemli olan gerekli önlemleri almak ve kaza olasığını en aza indirmektir. İşverenlere bu konuda aslında büyük sorumluluk çalışanlara düşmekte her şeyden önce iş güvenliği gelmeli dediğimiz zaman işveren tarafından  işten çıkarılabiliriz yada işimizi kaybetmemek için güvensiz bir ortamda çalışmaya mahkum olabiliriz. Burada şu geliyor aklımıza insan hayat ı her şeyden önemli değil mi idi sonuçta her bireyin bir ailesi var kimin karısı kiminin çocukları var düşünün bu işçi güvensiz bir ortamda çalışmaya mahkum oluyor ya ölüyor ,yaralanıyor yada sakat kalıyor sizce neden gerekli güvenlikli bir ortamda çalışmadığı için kimse yaptığı işten dolayı ölmek zorunda değil gerekirse işi bırakın iş can dan önemli değildir ve önce iş güvenliği diyoruz.

İş kazalarının bir maliyeti vardır. İş yerine işveren e ülke ekonomisine gelin biraz yakından inceleyim; iş kazalarını bir buz dağı gibi düşünürsek görünen ve görünmeyen kısımları vardır.

 

Görünen maliyetler;

  • İlk müdahale , ambulans ve tedavi  masrafları
  • Geçici veya sürekli iş göremezlik ölüm ödemeleri
  • Sigortalıya ödenen tazminatlar

Görünmez maliyetler;

  • İşletmenin makinelerin, prosesin yada fabrikanın bir bölümü yada tamamının kaybedilmesi
  • İşçinin üretimde çalışmaması nedeniyle iş gücü ve maliyet kaybı
  • Adli masraflar(mahkeme)
  • İşe yeni bir eleman alınması gerekiyorsa veriminin düşük olmasının getirdiği maliyet vb

Devlet açısından;

  • Sosyal güvenlik sistemi ile hastane rehabilitasyon  merkezi gibi toplumun tümüne yüklenen maliyetler söz konusudur.
  • İş kazaları ulusal kalkınmayı engelleyici ve ulusal refahı azaltıcı bir işlev görmektedir.
  • İş kazaları nedeni ile kaybolan iş günleri doğrudan ülkemizde yaratılan katma değer düşürmekte. Bu durum ulusal ekonomimiz açısından önemli kayıplara neden olmaktadır.

İş kazalarını meydana getiren durumlara bakarsak;

İş kazası=tehlikeli durum X tehlikeli davranış.

Tehlikeli durumlar;

Fiziksel tehlikeler;

  • Titreşim
  • Gürültü
  • Yetersiz aydınlatma
  • Aşırı ısı , nem ve hava hareketleri
  • Yetersiz veya aşırı aydınlatma

Kimyasal tehlikeler;

  • Radyasyona maruz kalma (x ışınları, doğal ve yapay radyoaktif maddeler,kızıl ve mor ötesi ışınlar)
  • Asit ve bazlar nedeniyle yanmalar
  • İnert tozlar, fibrojenik tozlar, toksik tozlar, kansorejenik tozlar, alerjik tozlar

Elektrik çalışmalarda meydana gelen tehlikeler;

  • Topraklaması yapılmamış tezgahlar veya el aletleri
  • Topraklamanın belirli periyotlarda kontrolünün yaptırılmaması
  • Yetkisiz kişilerin müdahale etmek istemesi
  • Kırık yıpranmış el aletleri

Mekanik tehlikeler;

  • Makine ve tezgahın ezen ,delen,kesen,dönen operasyon koruyucusu bulunmaması
  • Yetersiz ve uygun olamayan makine ve koruyucu teçhizat
  • Yetersiz uyarı sistemleri
  • Düzensiz ve dağınık iş yeri ortamı
  • Makinelerin , kaldırma aletlerinin kazanların kompresörler  vb gerekli bakım ve periyodik kontrollerinin yapılmaması

Tehlikeli davranış ve işlemler;

  • Makine veya tezgâhlarda çalışırken koruyucu teçhizatın devre dışı bırakmak
  • Baret, gözlük,siper,maske vb kişisel koruyucu donanım kullanmamak
  • Aşırı yük kaldırma
  • 3m’den fazla yük istifleme
  • Etiketlenmemiş veya yetersiz etiketlenmiş malzeme kullanmak
  • Gerekli uyarı ikaz işaretlerini kullanmamak

İş yeri ortamından kaynaklanan tehlikeler;

  • İşyeri zemini
  • Yetersiz geçitler
  • Yetersiz sayıda çıkış yerleri
  • Yetersiz iş alanı
  • Düzensiz iş yeri
  • Merdivenlerin korkuluksuz olması

Yukarıda anlattığım olaylar iş kazasının habercileridir. İş kazası geliyorum der. İş kazalarının adli ve idari yapılacak işlemler üzerinde duralım birazda.

İş Kazalarında Yapılacak Adli ve İdari İşlemler

Bir iş kazasında işverenin sorumluluğundan bahsedebilmek için iki şart aranabilir. İlki işçinin kaza sırasında işverenin otoritesi altında bulunup bulunmadığıdır. İkinci şart kazanın doğrudan doğruya veya dolaylı olarak işin yarattığı bir tehlike veya işverenin üstlendiği koruma borcuna aykırı davranış sonucu olması şartının bulunmasıdır.

Diğer sorumluluk hallerinde olduğu gibi tehlike sorumluluğunda da 3 halde illiyet bağı kesilebilir.
Bunlar;

Mücbir sebep: Bu husus sorumlunun faaliyet ve işletmesi dışında oluşan kesin ve kaçınılmaz olarak olayın meydana gelmesini etkileyen o an için karşı konulması mümkün olmayan olaylarıdır.

Zarar görenin ağır kusuru: İlliyet bağını kesen bu sebepten zarar gören işçinin bizzat kendi davranışıdır.
Üçüncü şahsın ağır kusuru: Üçüncü şahsın ağır kusuru illiyet bağını kesebilecek yoğunlukta ise işverenin sorumluluğu kalkacaktır.

İş Kazalarında İşverenin Karışılabileceği Yaptırımlar

İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına uymayan işveren İş Kanununun ‘Ceza Hükümleri ‘ başlığı taşıyan 98–108 inci maddelerinde belirtilen cezalara muhatap olacaktır.

Bu cezalar idari nitelikte cezalar olup, uygulanması için kaza meydana gelmesi gerekmez.

İşverenin sağlık ve güvenlik tedbirlerine uymaması, suçun oluşması için kâfidir.

Cezalar hayati tehlike arz eden noksanların bulunması halinde noksanlar giderilinceye kadar işin bir bölümünü durdurma veya kapatma şeklinde veya idari para cezaları şeklinde uygulanır.

İdari para cezaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüklerince verilir, bu cezalar mahalli Sulh Ceza Mahkemeleri nezdinde itiraz edilebilir. Mahkemece verilen cezalar kesindir.

İş kazasının meydana gelmesi durumda ise, sorumlular Türk Ceza Kanununun 455–459 uncu maddeleri uyarınca cezalandırılırlar. İş kazası sonucunda 10 günden daha az süreli hekim raporu alınmışsa takibi şikâyete bağlı bir suç oluşmuştur. Kazaya uğrayan şahıs şikâyetçi olmaz ise yasal işlem yapılmaz.

Meydana gelen iş kazalarının mahalli incelenmesi genellikle teknik nitelikteki bilirkişilerce yapılmakta, Cumhuriyet Başsavcıları suçun özelliğine ve niteliğine göre ilgili ceza mahkemesine dava açarak; sorumluların ‘ Tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu ölüme ve yaralanmaya sebebiyet vermekten cezalandırmaları talep etmektedir.

Ceza hakimi de olayı detaylarıyla inceleyerek; delilleri ve bilirkişi raporlarını değerlendirilmekte ve sonuçta sorumluları cezalandırmaktadır.

İş kazası sonucunda işçinin ölümü halinde varislerin ceza davasından ayrı olarak; iş mahkemesi nezdinde maddi ve manevi tazminat davası açma hakları vardır. Görevli mahkeme konusunda; 5521 sayılı İş Mahkemeleri kanununun 5 inci maddesi “İş mahkemelerinde açılacak her davaya açıldığı tarihte dava olunan Türk Medeni kanunu gereğince ikametgâhı sayılan yer mahkemesinde bakılabileceği gibi işçinin işini yaptığı işyeri için yetkili mahkemede de bakılabilir. Bunlara aykırı sözleşme muteber sayılmaz” hükmüne göre davayı açan için iki tercih hakkı tanınmıştır.
1- İşçinin ikametgâhının bulunduğu yer İş Mahkemesi
2- İşyerinin bulunduğu yer İş Mahkemesi
Hizmet akdinde bu iki tercihten hangisi belirtilmişse; belirtilen yer İş Mahkemesi, yetkili mahkemedir.

İş Kazasında İşverence Yapılacak İdari İşlemler
1.Kazaya uğrayan sigortalıya kurum sağlık tesislerince işe el konuluncaya kadar (  sağlık tesislerine işyeri vizite kâğıdı ile ulaştırılıncaya kadar) sağlık durumunun gerektirdiği sağlık yardımlarının (İşyeri doktoru işyerinde ise işyeri doktorunca, sağlık memuru varsa o an için yapılabilecek ilk müdahale) yapılır.
2.Görgü şahitlerinin ifadesi alınarak işverence 3 nüsha halinde olayın tafsilatlı bir şekilde tutanağa geçirilir. Kazayı gören şahitlerin ( 2kişi ) ifadeleri de tutanağa geçirilir. Tutanak işveren veya vekilince düzenlenir ve görgü şahitlerince de imzalanır. İş Güvenliği  Uzmanı olan Mühendisçe imzalanır.
3.Kazanın meydana geldiği yer zabıtasına (Jandarma veya Emniyet Birimleri ) derhal telefon ile bildirilir.
4. Sosyal Güvenlik Kurumu ilgili Sigorta Müdürlüğüne kaza anından itibaren en geç 3 İş günü içinde yazılı bildirimde bulunulur.( Bu bildirim ;Ön Yazı , İş Kazası tutanağı,SGK İş Kazası yeni bildirim formu ve Vizite kağıdı ile yapılır.)-Artık Cumartesi günleri İş Günü sayılmaktadır.
5 .Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı ilgili Bölge Müdürlüğüne kaza anından itibaren en geç 2 iş günü içinde yazılı bildirimde bulunulur.( Bu bildirim; Ön yazı,İş Kazası Tutanağı ve İş Kazası Bildirim Formu ile yapılır.) Artık Cumartesi günleri İş Günü sayılmaktadır
6. ÇSGB İş Müfettişleri ve SGK  Müfettişlerince soruşturmanın yapılacağı düşünülerek; işçinin fiilen işe başlamadan kendisinden alınan veya işyeri doktorunca tanzim edilen doktor raporu (iş ağır ve tehlikeli işe giriyorsa, akciğer grafisi ve kan grubu tespit edilmiş “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir” raporu, Solunum fonksiyon testi, İşe giriş bildirgesi,İş Güvenliği Uzmanı Mühendis tarafından imzalanmış  İş Güvenliği Eğitimi tutanağı ve belgesi, Kişisel Koruyucu donanım verildiğine dair tutanak, son 4 aylık ücret hesap pusulası fotokopileri) ve iş kazası anında işverence tutulmuş bulunan tutanağın bir nüshası ayrı bir dosyada dosyalanır.
7. İş kazası Cumhuriyet Başsavcılığına intikal etmiş ise Başsavcılıkça istenilen belgeler bir dosya halinde bu makama gönderilir.

İş kazası hayatımızın bir parçası gibi dursa da biz gerekli önlemleri alırsak iş kazası yaşama olasılığımızı azaltırız ve ÖNCE İŞ GÜVENLİĞİ DİYORUZ. Kazasız  bir gün diliyorum bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle hepinize iyi çalışmalar.

 

Yazar : Enver Çığşar

 

 

Etiketler:, , , , , ,


Yorum yapın

Sponsor bağlantılar